• Home
  • Systeemdynamiek en leiderschap

Systeemdynamiek en leiderschap

Wat is de invloed van systeemdynamiek op je authentieke leiderschapsstijl?

Authentiek leiderschap is hot en wordt veel gezien als belangrijk ’middel’ ter voorkoming van een burn-out. Ook wordt authenticiteit vaak gezien als ‘techniek’ om mensen mee te krijgen in je rol als leidinggevende. Dat lijkt eenvoudig: wat is er nou makkelijker dan gewoon helemaal jezelf zijn. Maar kun je dat ook? En wie is dat dan: jezelf?

Wat heb jij nodig om jezelf (en daarmee je authenticiteit) te vinden of hervinden?

De nadruk bij persoonlijke ontwikkeling van een leidinggevende ligt vaak op kennis en vaardigheden. Logisch, want er wordt van je verwacht dat je voldoende inhoudelijke kennis hebt om je rol goed uit te kunnen oefenen en beslissingen te kunnen nemen. Ook moet je de juiste vaardigheden hebben (je ‘skill-set’) om optimaal te kunnen presteren. Maar naast kennis en vaardigheden is er ook nog je houding en je gedrag. Deze zijn mede bepalend voor de mate waarin anderen je rol als leidinggevende zullen aanvaarden en daar ook naar handelen.

Onbewust ben je vaak geneigd om, als overlevingsstrategie, je houding en je gedrag aan te passen aan ‘de wereld om je heen’ (sociaal wenselijk gedrag), bijvoorbeeld omdat je het gevoel hebt dat je niet wordt geaccepteerd in je functie als leider. Dat lijkt (als trucje) wel te werken, maar daarmee loop je wel het risico dat je je authenticiteit langzaamaan loslaat en niet meer in verbinding bent met jezelf.

Als leider of leidinggevende moet je gewoon jezelf zijn

Eigenlijk kun je je ‘zijn’ onderverdelen in drie lagen:

  • Je bovenstroom: je kennis, vaardigheden, gedrag en houding: datgene wat waarneembaar is. Deze Bovenstroom is stevig verankerd op een veel grotere fundering: je Onderstroom;
  • Je onderstroom: hierin zitten elementen als je interesses, de manier waarop je iets waarneemt en interpreteert en bepaalde overtuigingen die je hebt. De Onderstroom is niet zichtbaar voor anderen (en eigenlijk ook niet echt voor jezelf), naar bepalen wel in grote mate hoe de zichtbare Bovenstroom zich ontwikkelt;
  • Je onderbewuste: het fundament van deze Onderstroom is je Onderbewuste (eigenlijk onderdeel van de Onderstroom). Daar zitten elementen in waarvan je jezelf niet bewust bent, waar je vaak niet actief mee bezig bent en die je alleen kunt veranderen door je er eerst bewust van te worden.

In dat Onderbewuste zit stevig verankerd wat je hebt meegemaakt: je ervaringen, wat je voelt en wat je denkt. Maar ook wat je systemisch hebt meegekregen vanuit verschillende systemen om je heen (denk aan je familiesysteem, je gezinssysteem en je werksysteem).

Je Onderbewuste kun je onderverdelen in een aantal onderwerpen:

  • Je overheersende normen en waarden
  • Overlevingsstrategieën die je in de loop van je leven onbewust hebt ontwikkeld
  • Ontwikkelde patronen die je onbewust in je Bovenstroom in stand houdt
  • Energetische overervingen uit (familie)systemen
  • Emoties
  • Gevoelens
  • Je ‘mindset’

Eigenlijk vormen deze elementen je sociale systeem: ze zijn afhankelijk van elkaar en ze beïnvloeden elkaar. Maar, net zoals ieder systeem, is ook je sociale systeem continu op zoek naar evenwicht. Naar balans. Zodra er een verstoring ontstaat in één van de onderdelen komt het hele systeem in beweging. Dit wordt ook wel de systeemdynamiek genoemd. Dat gaat vanzelf en is eigenlijk een logisch en natuurlijk proces.

Dergelijke dynamieken kunnen functioneel zijn, maar zijn vaak ook disfunctioneel (blokkerend, remmend). Maar ze zijn altijd onbewust van invloed op je houding en je gedrag. Wanneer je dus op zoek bent naar verandering in je houding en gedrag dan dragen veranderingen in je Onderbewuste Onderstroom daaraan bij. Maar hoe kun je daaraan werken als dergelijke kenmerken in je onderbewuste zitten?

Juist.

Door je er bewust van te worden en door vanuit die bewustwording te werken aan verandering.

Als leidinggevende ben je onderdeel van je ‘werksysteem’. Vanwege je positie, leidinggevende, in dat systeem heb je daar invloed op, maar het systeem heeft ook invloed op jou. Dat geldt ook voor anderen in je team: ook zij hebben invloed op het werksysteem en daarmee, onbewust, ook op jou. Door deze dynamiek binnen het werksysteem kan er op bepaalde punten frictie ontstaan wanneer tussen de wetmatigheden in het werksysteem, je familiesysteem en andere in je onderbewuste verankerde aspecten het gaat schuren.

Wat zijn de systemische wetmatigheden?

In ieder systeem zijn er vijf wetmatigheden. Allen zijn even belangrijk en allen moeten ze worden gerespecteerd. Wanneer één of meer van deze wetmatigheden niet worden erkend zal er disbalans ontstaan.

  • Balans in geven en nemen: een werksysteem streeft naar balans in geven en nemen, de onderlinge uitwisseling daarvan zorgt voor dynamiek. Wanneer het evenwicht in stand wordt gehouden blijft de energie in het werksysteem stromen, wordt er alleen maar genomen (zonder te geven) dan verliezen anderen in het systeem het verlangen om meer te geven;
  • Alles en iedereen heeft recht op een plek: wat er ook gebeurt in een systeem: alles en iedereen blijft erbij horen. De gebeurtenis van bijvoorbeeld een reorganisatie of een ontslagen werknemer verdwijnt niet na afronding, dus ook de impact van zo’n situatie verdient een plaats.
    Als mensen helderheid hebben over hun plek komen ze makkelijker in actie. Problemen ontstaan bijvoorbeeld als mensen op een plek gaan staan die is toebedeeld aan iemand anders (bijvoorbeeld op de plek van hun eigen leidinggevende);
  • Rangorde: in een werksysteem heerst een rangorde die wordt bepaald door factoren als leeftijd, functie, ervaring of opleidingsniveau. Als de rangorde helder is geeft dat rust. Zodra de rangorde verstoord wordt, ontstaat er onrust in het systeem. Alle mensen in het werksysteem moeten hun plek vanuit hun eigen positie invullen overeenkomstig de systemische volgorde. Van een leidinggevende wordt verwacht dat deze ook daadwerkelijk leiding geeft;
  • Loyaliteit: als we loyaal zijn aan ons werksysteem blijft het functioneren. Om een werksysteem in stand te houden doen we soms offers aan datzelfde systeem ten koste van onszelf of een ander. Denk maar aan een medewerker die de taak van een falende collega overneemt om geen gaten te laten vallen;
  • Niets verdwijnt: de energie van gebeurtenissen of personen die tot het systeem behoorden blijft veel langer aanwezig dan we denken. Dit blijft aanwezig in een systeem totdat een verandering naar iets positiefs wordt ingezet uitgaande van de negativiteit van de gebeurtenis.

Deze systemische wetten moeten worden gerespecteerd. Als dat niet gebeurt dan raakt de balans in het systeem verstoord en zal er een individu opstaan om om deze balans te herstellen. Vaak zijn het de lageren in ordening die hierin handelen, uit loyaliteit jegens de organisatie.

Deze systeemdynamiek in een team zal er dus altijd zijn, dus ook deze wetten zullen moeten worden gerespecteerd. Voor een leidinggevende is het belangrijk om te realiseren hoe het systeem ‘om je heen’ functioneert. Vanuit het team is er een wetmatige behoefte dat je (vanuit de behoefte aan Ordening) je rol als leider neemt en invult met alles wat je hebt. Maar dat moet niet alleen zo zijn vanuit een methodische, technische invulling: teamleden moeten voelen dat je een ‘oerleider’ bent die voor hen opstaat. Vanuit deze wetmatigheid kan dat zorgen voor binding: jouw sterke en authentieke invulling als leider zorgt voor duidelijk inzicht in waar ieders plek is.

Een belangrijk aspect in het systemisch perspectief is het collectief geweten:  de gedragsregels, normen en waarden die typerend zijn voor het werksysteem. Dit beperkt zich echter niet alleen tot het heden, maar ook alle gebeurtenissen uit het verleden worden meegedragen. Ofwel als gebeurtenis, ofwel als positieve verandering als gevolg van de gebeurtenis.

Coaching

Personal coaching kan een krachtige, liefdevolle en waardevolle bijdrage leveren bij het uitdiepen van de onderbewuste elementen en te onderzoeken welke onbewuste overlevingsstrategieën je in de loop van je leven hebt opgebouwd. Je word je daarbij langzaam aan bewust van je authenticiteit.

Neem bijvoorbeeld bepaalde disfunctionele, blokkerende, patronen in je gedrag en handelen die je in de loop van de jaren hebt opgebouwd. Doordat ze onbewust zijn worden ze niet door jezelf waargenomen en zullen ze onbewust (en vaak onaangeraakt) blijven. Wat zou er gebeuren als je deze patronen kunt waarnemen, kunt ervaren. Opeens zijn ze dan niet meer onbewust maar word je je er bewust van en dat biedt ruimte voor reflectie en verandering.

Paarden: direct naar de kern

Om te komen tot de diepste onderbewuste lagen kunnen paarden ingezet worden als krachtige co-coach. Paarden reageren op wie je bent en niet op wat je zegt of hoe je doet. Hierdoor word je geconfronteerd met je werkelijke, authentieke, persoonlijkheid. Wanneer er tegenstellingen zijn tussen verbale en non-verbale communicatie zal het paard daarop reageren, zodat je bewust wordt van je eigen kwaliteiten en mogelijkheden, maar ook van je valkuilen, grenzen en onmogelijkheden.

Instinctief is samenwerking bij paarden van levensbelang. Balans en structuur in hun kudde-systeem is van vitaal belang en het leidende paard gebruikt hierbij met name lichaamstaal en non-verbale communicatie, waardoor paarden uitstekend ingezet kunnen worden om leiderschapskwaliteiten te ontwikkelen.

Paarden confronteren je met je lichaamstaal en houding waardoor je kunt experimenteren met je gedrag en handelen. Ze reageren op de allerkleinste veranderingen die voor ons vaak niet waarneembaar zijn, nog voordat je je er zelf bewust van bent. Ze zijn oordeelloos en reageren instinctief op wat er op dat moment is.

Tijdens een coach sessie met paarden wordt gewerkt op drie verschillende lagen:

  • Gedragsmatig: het paard geeft direct feedback op je gedrag en handelen, je kunt experimenteren met nieuw, ander, gedrag. De reactie van het paard zal daarbij mee veranderen. De gedragsmatige laag wordt bereikt door het uitvoeren van een, vaak eenvoudige, oefening samen met het paard.
  • Intra-psychisch: het paard zoekt veiligheid en wil dus dat zijn omgeving voorspelbaar is. Iemand die niet in contact staat met zijn daadwerkelijke emoties (incongruentie) is voor een paard onveilig. Een paard zal dan ook reageren op emoties die je zelf (nog) niet (h)erkent. Deze laag wordt bereikt door het contact dat je hebt met het paard tijdens het uitvoeren van de oefening.
  • Systemisch: het paard geeft feedback over de systeemdynamieken die spelen. Hierdoor krijg je beter inzicht in deze dynamieken en de (dis)balans daarin en er wordt (deels onbewust) een innerlijke beweging in gang gezet die lang nawerkt. Door metaforische aspecten mee te nemen in de oefening wordt geprobeerd diepere lagen te bereiken.

Hierdoor krijg je, zeer effectief, inzicht in zaken die spelen in je onderbewuste onderstroom (en het verband tussen bepaalde gevoelens en emoties), zodat je van daar uit inzicht krijgt in de invloed daarvan op de bovenstroom.

Als leidinggevende heb je een bijzondere plek in het werksysteem waar je lid van bent. Door je bewust te worden van het effect van de systemische wetmatigheden, ze in acht te nemen en te duiden, zal dat een verandering teweeg brengen in je houding en gedrag: je zichtbare bovenstroom dus. Anderen ervaren daardoor je echtheid en de systeemdynamiek zorgt ervoor dat de rangorde (met jou als leidende paard van je kudde) zich als natuurlijk vormt en handhaaft.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Contactformulier

Informatie

  • 084 - 872 86 46
  • info@equinity.nl
  • NL 25 KNAB 0254881505
  • BTW: NL855699164B01
  • KvK: 64513920

Aangesloten bij

  • KREAC
  • NOBCO
  • EAGALA
  • EMCC
© 2017 Equinity BV | Alle rechten voorbehouden.